Turgut Özal, sağ siyaset geleneği içinde kapitalizmi bilen, siyasi liberalizme de uzak olmayan istisnai biriydi. Hamasi milliyetçilikten uzaklaşarak, Kürt sorunu gibi tabulara dokundu. Sivilleşme ve demokratikleşme konusunda önemli adımlar attı. Dünya ile rekabet edebilen bir Türkiye tasavvurunu öne çıkardı. Özel sektörü uluslararası rekabete açmaya çalışırken, Türk toplumunun kapitalist kültürü içselleştirmesi için de çaba gösterdi. Din ve vicdan hürriyeti, düşünce hürriyeti ile teşebbüs hürriyetinin birbirlerinden ayrılamayacağını vurguladı. Dindardı ancak dindar olmayı (ya da görünmeyi) en önemli kriter olarak görmedi. Muhafazakar camianın kapitalizm ve liberalizme dair önyargılarının biraz da olsa kırılmasında etkili oldu.
Devletçi iktisadi ve siyasi düzeni kısmen de olsa liberalleştirmek isteyenlerin yaşadığı açmazları Özal da yaşadı. Sistemin kuralları içinde kalarak reform yapmak çok zordu. Kendisi de bürokrasiden gelen Özal, bürokratik direncin ne olduğunu çok iyi biliyordu. Fakat bir kez yerleşik kuralları zorladığınızda, düzgün işleyen bir kapitalizmin olmazsa olmazı “hukuk” kavramı ve pratiğinin yerleşmesini de güçleştiriyordunuz. Dışsal bir zorlama olmadıkça hukukun ciddiye alınmamasının büyük bir sorun olmadığını düşünen biri olarak Özal, seçim yapmak zorunda kaldığında kuralları ihlal etmeye yöneldi. Böylece devletçi dönemin keyfiliği, kayırmacılığı ve yolsuzlukları farklı biçimlerde kendini göstermeye devam etti. Kapitalizmin işi bilenin kuralsız zenginleştiği bir kapkaç düzeni olduğu algısının yerleşmesinde Özal’ın “da” sorumluluğu vardır.
Özal aşina olduğumuz siyasetçilerden değildi. Her zaman resmiyet ve protokolü pek de önemsemeyen bir tutum ve davranış sergiledi, sahici ve samimi bir görüntü verebildi ve bu yüzden de sevildi. Ayrıca, sert siyasi üsluba sahip, kutuplaşmadan beslenen, aykırı fikirler duymaktan hoşlanmayan bir figür de değildi.
Esasen Özal genellikle “teknokrat” olarak kaldı, “siyasetçi” yönü güçlü olmadı. İktisadi popülizmden uzak kalmayı denedi ama başarılı olduğunu söylemek kolay değildir. Özal’ın hatalarından söz ederken, kendisinin “yalnız” bir figür olduğunu da unutmamak gerekiyor. Liberal düşünce ve siyaset geleneğinin toplumumuzdaki zayıflığı Özal’ın işini zorlaştıran faktörlerden biriydi.
Günahıyla sevabıyla (daha çok sevabıyla) bu dünyadan bir Özal geçti. Liberal, demokratik ve daha müreffeh bir Türkiye arzulayanların Özal tecrübesinden öğrenecekleri çok şey var.
Etiketler:
turgut özal, sivil, demokrat